İLBANK A.AŞ.
Ana Sayfa

 İletişim Bilgileri    Site Haritası    English
DUYURU VE İHALELER / Ek Finansman Seçim Kriterleri
SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER PROJESİ-II Ek Finansman Seçim Kriterleri
 

 

 

 

 

 

SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER PROJESİ

 

 

Sürdürülebilir Şehirler Projesi-II

Ek Finansman Kapsamında

Proje Belirleme, Seçme, Hazırlama ve Değerlendirme Süreci

 

Bu belge, Sürdürülebilir Şehirler Projesi-II Ek Finansman  (SŞP-II EF) kapsamındaki projelerin belirlenmesi, seçilmesi, hazırlanması ve değerlendirilmesine ilişkin süreci ortaya koymaktadır.

 

PROJE DÖNGÜSÜ SÜRECİ VE ALT PROJE UYGUNLUK KRİTERLERİ

Sürdürülebilir Şehirler Projesi (SŞP): Türkiye’de şehirler gerçekleştirdikleri faaliyetlerle ülke ekonomisindeki büyümeye katkı sağlamaktadır. Bu faaliyetler yaratılan katkı ile birlikte yeni sorunları da ortaya çıkarmaktadır.  SŞP'nin amacı bu projelere katılan belediye ve idarelerin projede hedeflenen belediye hizmetlerine erişimlerini artırarak Türkiye’deki şehirlerin çevresel, ekonomik/finansal ve sosyal sürdürülebilirliğinin iyileşmesini desteklemektir. Projeler dizisinin bir parçası olarak Sürdürülebilir Şehirler Projesi II – Ek Finansman (SŞP-II EF) ile güdülen amaç, projeye katılan belediye ve idarelerin hedeflenen belediye hizmetlerine erişimini artırmaktır.

Kredi Anlaşması: İLBANK ve Dünya Bankası arasında 10 Temmuz 2019 tarihinde 500 milyon Avro değerinde SŞP-II EF Kredi Anlaşması imzalanmıştır. Söz konusu kredi 5 Kasım 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Proje Havuzunun Gelişimi: Kredi Anlaşmasının imzalanmasının ardından, İLBANK belediye yatırım projeleri için finansman talep eden belediye ve idarelerden proje tekliflerini toplamıştır.

Proje Havuzunun Durumu: Belediye ve idarelerden, finansman konusunda belediye hizmet yatırımları ve İLBANK kredi programı üzerinden büyük bir talep gelmiştir. 2019 Kasım itibariyle, İLBANK’ın proje havuzunda 76 ildeki belediye ve idarelerden gelen 1008 proje bulunmaktadır. İLBANK yaptığı çağrı kapsamında toplam 10 milyar Avro değerinde bir proje havuzu toplamış olup, bunun 3,56 milyar Avro’luk kısmının finansmana uygun olması muhtemel yatırımlardan oluştuğu tespit edilmiştir. Fizibilite etütleri olmayan ve iletim hattı veya kamulaştırma izinleri gibi teknik belgeleri eksik projeler finansmana uygun olması muhtemel yatırımlar listesine dahil edilmemiştir.  

Tarama Süreci: İLBANK ve Dünya Bankası tarafından SŞP-II EF kapsamındaki proje belirleme ve değerlendirme sürecinin ikinci aşamasına geçebilecek finansmana uygun belediyelerin ve olası projelerin tespitine yönelik bir tarama metodolojisi geliştirilmiştir. Proje havuzunda yer alıp bu tarama sürecini geçemeyen uygun yatırımları finanse etmek için İLBANK’ın kurumsal kredi programı dahilinde Dünya Bankası dışında başka Uluslararası Finans Kuruluşları ile ortaklaşa yürütülen/yürütülecek projelere bağlı ilave kaynaklarının olduğunu belirtmek gerekir. 

 

GENEL PUANLAMA SİSTEMİ

1. Projesi Öncesi Belediye Puanlama Metodolojisi

Büyükşehir belediyesi 6360 sayılı Kanun uyarınca nüfusu 750.000'in üzerinde olan bir yerel yönetim birimi olarak tanımlanmaktadır. 30 Mart 2014 tarihinde yapılan Yerel Yönetim Seçimleriyle uygulamaya giren 6360 sayılı Kanunla, büyükşehir belediye sınırları il sınırlarını kapsayacak şekilde genişletilmiş, büyükşehir belediye sayısı da 16'dan 30'a çıkarılmıştır. Ayrıca, büyükşehir ilçelerinin sayısı da 143'ten 519'a çıkarılmıştır. İlçe belediyelerinin sayısı ise 749'dan 400'e düşmüştür. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunuyla yetki ve sorumluluklar büyükşehir belediyeleri ve büyükşehir ilçe belediyeleri arasında paylaştırılmış, hatta bazı durumlarda büyükşehir ilçe belediyelerinin kararları büyükşehir belediyesinin onayına tabi kılınmıştır. Kanun öncesi dönemde ilçe belediyelerinin vermiş olduğu hizmetleri Kanunun yürürlüğe girmesini takiben büyükşehir belediyeleri vermekte olup, karar alma yetkisi bazı durumlarda büyükşehir belediyesine devredilmiştir. SŞP-II EF kapsamında finansmana uygun kurumlar sadece belediyeler ile bağlı su ve kanalizasyon idareleri olarak belirlenmiştir. Kredi anlaşmasında finansmana uygun alt borçlanıcılar olarak İl Özel İdareleri ve (katı atık birlikleri gibi) diğer yerel yönetimler yer almamakta, dolayısıyla bu kurumlar SŞP finansmanından faydalanmaya uygun bulunmamaktadır.

Bu süreçte Türkiye'nin ortalama gelirine yakınsaması bakımından illerin kalkınma seviyelerinin ve ihtiyaçlarının öne çıkarıldığı bir il skoru[1] hesaplaması kullanılmıştır. Buradaki temel amaç (kendi kayıtlı nüfuslarının haricinde) fazladan nüfusu olan, bunun da belediye hizmeti verme kabiliyetlerini baskı altına aldığı illere İLBANK kanalıyla ilave kaynak sağlamaktır. Söz konusu fazladan nüfus göçmen/mülteci, turist ve öğrenci nüfusları gibi göstergeler kullanılarak belirlenmiştir. Ayrıca, orta ölçekli şehirlerin ihtiyaçları, ortalama gelir ve kalkınma seviyesi şeklindeki iki ana değişken puanlanmak suretiyle öne çıkarılmıştır. Bu uygulama, OECD'nin belirli bir büyüme potansiyeline sahip olan ama kaynaklara erişimi genellikle sınırlı olan üretken ikincil şehirlerin rekabet gücünü arttırmayı amaçlayan yaklaşımı ve Dünya Bankası'nın küçük ve orta büyüklükteki şehirlere yönelik yaklaşımı ile aynı doğrultudadır.

Seçme sürecinin ilk adımı olarak, bağlı idareleri dahil olmak üzere belediyeler Proje Öncesi Puanlama Sistemi esas alınarak taranmış olup, bu sistem nicel il puanlaması ve nicel ve nitel belediye puanlaması olarak iki bölümden oluşmaktadır.

Proje Öncesi Puanlama Sistemi, genel puanın %50'sini oluşturmaktadır. Genel puanın %25'ini oluşturan il puanı; GSYİH (%6,25), SEGE (%6,25), Turistler (%2,5), Öğrenciler (%2,5), GKAS'lar (%2,5), Yoğunluk (%2,5) ve Afet (%2,5) puanlarından oluşmaktadır. Ayrıca, belediye puanı hem nicel hem de nitel verilerden oluşmakta olup, bunların toplam içindeki ağırlığı %25'tir ve Kredi Puanı (%15), Hibe Puanı (%5) ve Aciliyet Puanını (%5) içermektedir. Proje Öncesi Puanlama kalemlerine ilişkin diğer bilgiler aşağıda sıralanmıştır:

 

1.1. İl Puanlama Metodolojisi 

·      Kişi Başına GSYİH: Türkiye'de genel bütçeden belediyelere yapılan transferlerin belirlenmesinde kullanılan başlıca belirleyici faktörlerden biri nüfustur. Genel bütçedeki vergi gelirlerinin yüzde 60-70'i belediyelerin nüfuslarına göre dağıtılmaktadır. Türkiye'de nüfus büyüklüklerine göre öz kaynaklarından gelen gelirleri muhtemelen az olan fakat borçlanabilecek, iyi uygulama yapabilecek ve bölgelerinde sürdürülebilir kalkınma sağlama ihtimali daha fazla olacak kadar büyük olan ve orta düzey kalkınma seviyesine (kişi başı GSYİH'si 10.000 USD ile 15.000 USD arasında) sahip olan illeri desteklemek amacıyla puanlama sisteminde kişi başı GSYİH dikkate alınmıştır. Bu şehirlerdeki finansman açığını kapatmak veya dengelemek için SŞP-II EF'nin kaynak tahsis formülünde kişi başı GSYİH puanlama yaklaşımı kullanılacaktır.

GSYİH < 4.000 $ ise 5 puan

GSYİH 4.000$-6.000$ arasında ise 10 puan

GSYİH 6.000$-7.500$ arasında ise 15 puan

GSYİH 7.500$-10.000$ arasında ise 20 puan

GSYİH 10.000$-15.000$ arasında ise 25 puan

GSYİH > $15.000$ ise 20 puan

·  Sosyoekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü kısa bir süre önce 2017 Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksini yayınlamış olup, bu endekste şehirler demografik veriler, istihdam oranları, eğitim seviyesi, sağlık, erişilebilirlik, yaşam kalitesi, mali veriler ve rekabet gücü seviyeleri dahil olmak üzere 58 değişken kullanılarak altı kademeye ayrılmıştır. İLBANK, daha alt kategorilerde yer alan belediyeler daha yüksek puan alacak şekilde SEGE raporundaki sonuçları seçim yöntemine dahil etmiştir. Puanlamada ülkedeki coğrafi kalkınma farklılıklarını dengelemek amacıyla az gelişmiş iller, gelişmiş illere kıyasla desteklenmektedir.

 (https://kagm.sanayi.gov.tr/index.html?lang=tr)

  SEGE 1. kademe iller: 0 puan

SEGE 2. kademe iller: 5 puan

SEGE 3. kademe iller: 10 puan

SEGE 4. kademe iller: 15 puan

SEGE 5. kademe iller: 20 puan

SEGE 6. kademe iller: 25 puan   

· Hizmet Götürülen Kayda Geçmemiş Nüfus: Puanlamada kayda geçmemiş nüfusla ilgili kriterler olarak turistler, üniversite öğrencileri ve Geçici Koruma Altındaki Suriyeliler (GKAS) kullanılmıştır. İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında 5779 sayılı Kanunda TÜİK'in Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Verileri kullanıldığından, genel bütçe transfer formülünde kayda geçmemiş nüfus için pay ayrılması söz konusu değildir. Ancak, belediyelerin şehirde yaşayan nüfusun tamamına yine de hizmet götürmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, belediye hizmetlerinin kayda geçmemiş nüfus da dahil olmak üzere azami nüfusa dayalı bir tasarım kapasitesine sahip olması gerekmektedir. Bu nedenle, daha fazla sayıda turist, öğrenci ve Geçici Koruma Altındaki Suriyeli (GKAS) ağırlayan belediyeler tarama metodolojisi kapsamındaki bu kriter için daha yüksek puanlar almışlardır. Puanlar belirlenirken her bir kriter için Türkiye ortalaması ve standart sapma değerleri dikkate alınmıştır.

Türkiye'deki şehirlerin bazıları yılın 2-3 ayında dönemsel olarak turist ağırlamakta, bu da nüfusun mevcut altyapının kaldıramayacağı kadar artmasına neden olmaktadır. İLBANK TÜİK'ten turist geceleme verilerini alarak kişi başına turist nüfusu oranını hesaplamıştır (https://biruni.tuik.gov.tr/ilgosterge/?locale=tr).

Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen turist oranı < %1% ise 0 puan

%1 < Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen turist oranı < %1,5 ise 2 puan

%1,5 < Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen turist oranı < %5 ise 4 puan

%5 < Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen turist oranı < %10 ise 6 puan

%10 < Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen turist oranı < %20 ise 8 puan

Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen turist oranı > %20 ise 10 puan

Türkiye'de genel olarak üniversite öğrencileri öğrenim gördükleri yüksekokul ya da üniversitenin bulunduğu ilde değil, ailelerinin yaşadığı ilde kayıtlıdırlar. Öğrenci nüfusu yüksek olan belediyelerin kayıtlı nüfuslarıyla hizmet götürdükleri nüfusları arasında farklılıklar vardır. İLBANK tarama sürecinde kullanmak üzere Yükseköğretim Kurulu'ndan (YÖK) 2019'a ilişkin aşağıdaki bilgileri almıştır (https://istatistik.yok.gov.tr/).

1000 kayıtlı yerli nüfusa düşen Öğrenci Sayısı < 15 ise 0 puan

15 < Kayıtlı 1000 yerli nüfusa düşen Öğrenci Sayısı < 25 ise 2 puan

25 < Kayıtlı 1000 yerli nüfusa düşen Öğrenci Sayısı < 50 ise 4 puan

50 < Kayıtlı 1000 yerli nüfusa düşen Öğrenci Sayısı < 75 ise 6 puan

75 < Kayıtlı 1000 yerli nüfusa düşen Öğrenci Sayısı < 100 ise 8 puan

Kayıtlı 1000 yerli nüfusa düşen Öğrenci Sayısı > 100 ise 10 puan

Türkiye 2011 yılından beri Geçici Koruma Altındaki Suriyelileri (GKAS) misafir etmektedir. 2016 sonu itibariyle, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü (GİGM) geçici koruma kapsamında Türkiye'de kalan Suriyelilere yönelik bir kayıt projesi yürütmüş ve ilk kayıtları sırasında Emniyet ve Göç İdaresi İl Müdürlükleri (GİİM) görevlileri tarafından alınan kayıtları güncellemiş ve tamamlamıştır. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) tarafından desteklenen bu proje Türkiye genelinde GİİM görevlilerinin katılım ve koordinasyonuyla 2019 başında başarıyla tamamlanmıştır. Geçici koruma altında çok sayıda Suriyeli halihazırda kayıt altına alınmış olup, hala daha kaydedilmemiş kalan kısmın ise kendi şehirlerindeki GİİM'ye gelerek kayıt işlemlerini tamamlaması gerekmektedir. İLBANK İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü'nden (2019 yılına ilişkin) aşağıdaki bilgileri almıştır

(https://en.goc.gov.tr/#)

Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen GKAS Sayısı < %1 ise 0 puan

%1 < Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen GKAS Sayısı < %3 ise 2 puan

%3 < Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen GKAS Sayısı < %4 ise 4 puan

%4 < Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen GKAS Sayısı < %7 ise 6 puan

%7 < Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen GKAS Sayısı < %10 ise 8 puan

Kayıtlı 100 yerli nüfusa düşen GKAS Sayısı > %10 ise 10 puan

· Son Zamanlarda Afetlerden Etkilenen Şehirler: Son beş yıl içinde herhangi bir afetten etkilenen belediyelere daha fazla puan verilmiş, bununla söz konusu belediyelere altyapıyla ilgili sorunlarında (ihtiyaçlar ve ıslah) yardımcı olmak ve ivedi finansman açıklarına çözüm sağlamak amaçlanmıştır. Türkiye'nin nüfusu ve ekonomisi deprem ve sel gibi afetlere maruz kalmış; olasılığı düşük, etkisi ise yüksek depremler meydana gelmiştir. Dünya Bankası Afet Azaltma ve Kurtarma için Küresel Tesis (GFDRR) tarafından 2016 Mayıs ayında yayınlanan Avrupa ve Orta Asya Ülkelerinin Sel ve Deprem Riski Profilleri Raporuna göre Türkiye'de sellerden etkilenen yıllık ortalama nüfus 600.000 civarında olup, yıllık GSYİH etkisi yaklaşık ortalama 5 milyar dolardır. İLBANK tarama çalışması için İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'ndan (AFAD) (2014-2019 dönemi) afet vaka (ölüm ve yaralanma) sayılarını almıştır (https://tabb-analiz.afad.gov.tr/Genel/Raporlar.aspx).

Ölüm ve yaralanma sayılarını birleştirebilmek için yaralanma sayılarının %10'u ölüm sayılarına eklenmiştir. Bu yöntem ABD Genel Muhasebe Ofisi tarafından etki değerlendirmesi için kullanılan yöntemlerden birisidir (https://www.gao.gov).

Kayıtlı 100.000 yerli nüfusa düşen ölü sayısı + (yaralı sayısı/10) = 0 ise 0 puan

0 < Kayıtlı 100.000 yerli nüfusa düşen ölü sayısı + (yaralı sayısı/10) < 1 ise 2 puan

1 < Kayıtlı 100.000 yerli nüfusa düşen ölü sayısı + (yaralı sayısı/10) < 3  ise 4 puan

3 < Kayıtlı 100.000 yerli nüfusa düşen ölü sayısı + (yaralı sayısı/10) < 6  ise 6 puan

6 < Kayıtlı 100.000 yerli nüfusa düşen ölü sayısı + (yaralı sayısı/10) < 10 ise 8 puan

Kayıtlı 100.000 yerli nüfusa düşen ölü sayısı + (yaralı sayısı/10) > 10 ise 10 puan

· Yoğun Kentsel Alanlarda Yaşayan Nüfusun Payı: Türkiye'deki kentleşme oranı şehir ve ilçe merkezlerinde yaşayan toplam nüfus oranı ile hesaplanmaktadır. Bu oran son büyükşehir belediyesi düzenlemesinden sonra güvenilirliğini yitirmiştir çünkü büyükşehir belediye sınırları il sınırlarıyla eşleştirilmiş ve kentleşme oranı ülke genelinde %93'e yükselmiştir. Bu oranı kullanmak yerine, kentsel nüfusu uygun şekilde temsil eden bir parametreye ihtiyaç vardır. Bu bağlamda, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının 2019 yılında yayınladığı çalışma yoğun kentsel alanlarda yaşayan nüfusun payını elde etmek üzere referans alınmıştır. Veriler 2014 yılı için CORINE 2012 arazi kullanım üzerinden TÜİK'ten alınan yoğunluk verilerine dayanılarak hesaplanmıştır. Çalışmada, belirli bir yoğunluk eşiğini geçen kentsel alanlar yoğun nüfuslu kentsel alanlar olarak tanımlanmaktadır. Nüfus payı bu alanlarda yaşayan nüfus esas alınarak hesaplanmıştır. Buna göre, yoğun kentsel alanlardaki nüfus payı yüksek olan şehirlere daha yüksek puan verilmiştir. Nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu yerlerde altyapı ihtiyaçlarının katlanarak artacağı varsayılmıştır (https://kagm.sanayi.gov.tr/plan-program-raporlar-ve-yayinlar/sureli-yayinlar/cr0103011615).

Yoğun Kentsel Alanlarda Yaşayan Nüfusun Oranı = 0 ise 0 puan

0 < Yoğun Kentsel Alanlarda Yaşayan Nüfusun Oranı < 0,1 ise 2 puan

0,1 < Yoğun Kentsel Alanlarda Yaşayan Nüfusun Oranı < 0,15 ise 4 puan

0,15 < Yoğun Kentsel Alanlarda Yaşayan Nüfusun Oranı < 0,3 ise 6 puan

0,3< Yoğun Kentsel Alanlarda Yaşayan Nüfusun Oranı < 0,5 ise 8 puan

Yoğun Kentsel Alanlarda Yaşayan Nüfusun Oranı > 0,5 ise 10 puan 

1.2. Belediye Puanlama Metodolojisi

İLBANK belediyelere yerli ve uluslararası kaynaklardan (İLBANK kredileri, IPA fonları, hibeler, uluslararası finans kuruluşu fonları) mali destek sağlamaktadır. Puanlama kriteri olarak, hibe ve kredilerden belediyelere yapılan mevcut kişi başı tahsisat alınmıştır. Söz konusu mali desteklerden halihazırda faydalanmakta olan belediyeler, kişi başına finansman seviyesi düşük olanlarla karşılaştırıldığında kişi başı fon erişimleri bakımından daha düşük puan almışlardır. Belediye puanı aşağıda yer alan ve genel puanın %25'ini oluşturan kriterlere göre belirlenir.

·      Kredi: Kredi kullanım puanında uluslararası kuruluşlardan alınan mevcut kredi desteği tutarı göz önünde bulundurulur. Kredi kullanım puanı belediye puanının %60'ını oluşturur. Önceki krediler Belediye Hizmet Projesi I ve II, SŞP I ve II, JICA II, EIB I ve II, FRIT II AFD ve FRIT II Dünya Bankası kredilerini kapsamaktadır.

Kredi > kişi başı 100 Avro ise 0 puan

Kişi başı 50 Avro < Kredi < kişi başı 100 Avro ise 10 puan

Kişi başı 25 Avro < Kredi < kişi başı 50 Avro ise 50 puan

Kişi başı 10 Avro < Kredi < kişi başı 25 Avro ise 75 puan

Kredi < kişi başı 10 Avro ise 100 puan

· Hibe: Hibe kullanım puanında uluslararası kuruluşlardan alınan mevcut hibe desteği tutarı göz önünde bulundurulur. Hibe kullanım puanı belediye puanının %20'sini oluşturur. Hibe kullanımları IPA I ve II, SŞP, UNDP MADAD, EIB MADAD, FRIT II AFD ve FRIT II Dünya Bankası hibelerini kapsamaktadır.

Hibe > 100 Avro ise 0 puan

Kişi başı 50 Avro < Hibe< kişi başı 100 Avro ise 10 puan

Kişi başı 25 Avro < Hibe< kişi başı 50 Avro ise 50 puan

Kişi başı 10 Avro < Hibe< kişi başı 25 Avro ise 75 puan

Hibe < 10 Avro ise 100 puan

· Çevresel, Teknik ve Afet Aciliyet Durumu: Bu alt kategori belediye puanı hesaplamasının %20'sini oluşturur. Temel halk sağlığı ve güvenliği ile ilgili projeler acil olarak kabul edilir ve 100 puan alır, buna karşın halk sağlığı ve güvenliği üzerinde hemen etkisi olmayan projeler 0 puan alır. Ciddi sağlık meselelerini veya sosyal ve çevresel sorunları çözmeye yönelik projelere öncelik verilir; ancak, projelerin hazırlanması ve gözden geçirilmesi ve bunların gereken teknik ve koruma belgelerinin tamamlanmasını sağlamak için geçen süre dikkate alındığında, belediyeler tarafından talep edilen ve Dünya Bankası kredisiyle finanse edilmesi mümkün olmayabilecek son derece ivedi her türlü proje, mevcut yerli finansman kaynaklarından finanse edilebilecek birer aday proje kabul edilir.

1.3. Proje Puanlama Metodolojisi

Proje puanlama sistemi genel puanın %50'sini oluşturur; mevcut detay teknik tasarım/teknik şartname ve ihtiyaç analizi (mal alımları için) (%35), fizibilite raporu/proje bilgilendirme belgesi (%10) ve Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi (%5) söz konusu %50 nicel olgunluk puanının alt bölümleridir. Bu puanlamanın iki ana kaynağı bulunur. İlk önce, İLBANK  tarafından proje tekliflerinin olgunluk seviyesini anlamak için belediyelerin/idarelerin yöneticileri ve teknik kadrosu ile çeşitli toplantılar ve telefon görüşmeleri yapılmıştır. Tamamlayıcı bilgiler ve sahaya özgü veriler İLBANK bölge müdürlükleri aracılığıyla toplanmış ve raporlanmıştır. Bu değerli bilgiler belediyelerin taslak proje havuzu hakkındaki beyanlarının doğrulamasında kullanılmıştır. İLBANK tarafından proje açıklaması bu bilgilerle eşleştirmeye çalışılmış ve puanlamanın bu kısmı “uzman görüşü” metodolojisine göre yapmıştır. Söz konusu metodolojide proje uygulamasını hızlandırmak amacıyla hazırlık çalışmaları tamamlanmış olgun projelere öncelik verilmektedir.

1.4 Belediyelere İlişkin Teknik ve Mali Kapasite Gereklilikleri

Teknik ve Mali Kapasite: Projelerin çoğu altyapı sektörlerine yönelik olduğundan proje hazırlama, satın alma, inşaat, takip ve uygulama (işletme ve bakım) konularında makul seviyede teknik kapasite gereklidir. Büyükşehir belediyelerinin İLBANK’a ulaşan talepleri arasında; su, atık su, katı atık, kanalizasyon sistemleri ve toplu taşıma projeleri sayısal çoğunluğa sahip olup, İLBANK söz konusu projeleri bu raporda belirtilen kriterlere göre öncelik sırasına koymuştur. Belediyelere kalkınma potansiyellerine ulaşmada yardımcı olmak amaçlı uzun vadeli yatırım planlaması ve kesintisiz kentsel altyapı ve hizmet yönetimi sağlamak için gelişmiş teknik kapasite ve planlama kapasitesi oluşturulmasının desteklenmesi esastır.

Kredibilite Taraması: İLBANK belediyelerin finansal kapasitelerini ve kredibilitelerini değerlendirecektir. Asgari gereklilikleri sağlamayan belediyeler SŞP-II EF kapsamındaki finansmandan faydalanamayacaklardır. Türkiye'de tüm belediyelere ilişkin toplam kredibilite verisi olmadığı için, İLBANK’ın verimlilik ve zaman yönetimi açısından tercihi ilk başta belediyeleri yukarıda belirtilen kriterlere göre seçmek, Dünya Bankası'nın onayından sonra da çok fazla sayıda belediye yerine sadece seçilen belediyelere yönelik kredibilite çalışmaları yapmaktır. İLBANK belgelerin kaliteli olması, belediyeler arasında tutarlılık sağlanması ve sonuç olarak zamandan tasarruf etmek için belediyeler adına finansal etütleri hazırlamak üzere bir Danışman tutacaktır.

 

2. SEKTÖREL PROJE TARAMA METODOLOJİSİ

2.1. Genel Proje Tarama Kriterleri

Belediyeler ve projeler il puanı, belediye puanı ve proje puanından üretilen toplam puana göre sıralandıktan sonra, İLBANK ve Dünya Bankası'ndan gelen teknik ekipler listenin üzerinde teknik inceleme yaparlar ve projeleri spesifik sektör teknik gerekliliklerine göre değerlendirirler. 

2.1.1. Finansmana Uygun Proje ve Sektörler

SŞP-II EF projesiyle, aşağıdakiler de dahil olmak üzere uygun nitelikteki sektör ve hizmetlerde proje yatırımlarının yürütülmesi için ihtiyaç duyulan mal, iş, danışmanlık dışı hizmet ve danışmanlık hizmetleri giderlerini finanse etmeleri için Alt Borçlananlara sağlanan Alt Krediler aracılığıyla, talep odaklı belediye altyapı yatırımları finanse edilmektedir:

·         Su ve atık su hizmetleri;

·         Toplu taşıma;

·         Katı atık yönetimi;

·         Enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji;

·         Belediye sosyal altyapısı ve hizmetleri;

·         Belediye yangınla mücadele hizmetleri;

·         Belediye binasının yeniden inşası veya dayanıklılığının arttırılması ve

·         Deniz çöpü yönetimi, plastik atık azaltma ve temiz hava uyum planları uygulama yoluyla kirliliğin azaltılması.

Tüm projeler Türkiye Cumhuriyeti kanun ve yönetmeliklerine uygun olmalı ve projenin Çevresel ve Sosyal Yönetim Çerçevesi (ÇSYÇ) ve Arazi Edinim ve Yeniden İskan Politikası Çerçevesi’nde (AEYİP) belirtilen çevre ve arazi edinim politika ve prosedürleri yönünden yönetilmelidir.

2.1.2. Finansmana Uygun Olmayan Projeler:

Uygun olmayan projelerden bazıları şunlardır:

1.      Dünya Bankası'nın SŞP-II EF koruma belgelerinde (ÇSYÇ ve AEYİP) belirtilen koruma standart ve gerekliliklerini sağlayamayan projeler. Daha belirgin biçimde ifade etmek gerekirse, Sınır Aşan Su Yolları üzerinde yer alan ve 7.50 sayılı Operasyonel Politikayı tetikleyecek projeler ve Baraj Güvenliği hakkındaki 4.37 sayılı Operasyonel Politikayı tetikleyecek Projeler finansmana uygun kabul edilmez. Buna ek olarak, Kritik Doğal Yaşam Alanlarına etki eden projeler de finansmana uygun olmayan proje olarak tanımlanır.

2.      Siyasi partiler, sendikalar v.s.'nin idari hizmetleri ve tesisleri.

3.      Dini altyapı tesisleri ve hizmetleri.

4.      Ticari nitelikli tesislere (kafe, restoran vs.) veya milli savunma veya cezaevleri için yapılan yatırımlar.

Belediyelerden gelen talepler arasında bulunan kentsel yenileme ve kültürel miras projeleri SŞP-II EF listesine dahil edilmeye uygun bulunmamıştır.

 

2.1.3. Örnek Projeler 

SŞP-II EF kapsamında, İLBANK ve Dünya Bankası kentsel ulaşım, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, afet risk yönetimi ve sosyal hizmetler dahil olmak üzere birçok yeni sektörde aldığı rolleri ilk defa eş zamanlı olarak artırmaktadır. Her iki kurumun da yeni sektörlerdeki amacı bu yeni projelerin sayı ve büyüklüklerini sınırlamak ve İLBANK’ın gelecekteki desteğini artırma potansiyeli olan örnek projelere odaklanmaktır. Bunlara ilaveten, havuzdaki küçük ölçekli bağımsız projeler (örneğin sosyal hizmetler, bisiklet yolları) belediye tarafından sunulan daha büyük bir proje paketi kapsamında tek tek değerlendirilecektir.

 

2.2. Sektöre Özgü Proje Tarama Kriterleri

Çevresel Altyapı

Su ve Atık Su Hizmetlerinin İyileştirilmesi: Aşağıdaki hedeflere katkıda bulunan projelere öncelik verilmektedir.

·         Su kaynaklarının entegre ve sürdürülebilir şekilde yönetilmesi,

·         Su ve atık su hizmet kalitesinin iyileştirilmesi,

·         Su ve atık su hizmetlerinde enerji verimliliğinin artırılması,

·         Güvenli içme suyuna sürdürülebilir şekilde erişilmesi,

·         Su kaynaklarının korunması,

·         Yağmur suyu hizmetlerinin iyileştirilmesi (kanalizasyon hizmetlerinden ayrılması).

Sürdürülebilir, güvenli ve sıfır atıklı çevre yönetiminin teşvik edilmesi: Aşağıdaki hedeflere katkıda bulunan projelere öncelik verilmektedir. Bir projenin birden fazla amacı varsa, o projeye öncelik verilir. 

·         Katı atık yönetimine yönelik entegre çözümlerin teşvik edilmesi,

·         Katı atık hizmetlerinde enerji verimliliğinin artırılması,

·         Katı atık yönetimi hizmetlerinin kalite ve sürdürülebilirliğinin artırılması.

Kentsel Hareketlilik ve Toplu Taşıma

Kentsel Hareketlilik ve Toplu Taşıma sektörü projelerine ne daha önceki Belediye Hizmetleri Projesi’nde (BHP) ne de daha önceki SŞP serisinde yer verilmemiştir. Dolayısıyla, SŞP-II EF İLBANK’ın kısa vadedeki öncelikli projeleri finanse etmesine ve daha geniş bir sürdürülebilir ve dayanıklı şehir altyapıları yelpazesine yatırım yapan bir Finansal Aracı Kurum olarak kapasite oluşturmasına olanak sağlayacaktır.

Programda toplu taşımanın daha az hava kirliliği yaratması ve uygun fiyatlı ve erişilebilir olması hedeflenmekte olup, yol güvenliği ise kentsel ulaşım altyapısının kalite ve performansının artırılmasını amaçlayan yatırımlar sayesinde iyileştirilecektir. Projelerde toplu taşıma hizmetlerinin ve bisiklet gibi alternatif ulaşım araçlarının teşvik edilmesine, belediye otobüslerinde verimliliğe, akıllı ulaşım sistemi çözümlerine ve trafik akışı optimizasyonu ve transit odaklı gelişme ve elektrikli hareketlilik prensiplerine odaklanılması beklenmektedir.

Aşağıdaki hedeflere katkıda bulunan projelere öncelik verilmektedir. Bir projenin birden fazla amacı varsa, o projeye öncelik verilir. 

·         Hava kirliliğinin azaltılması,

·         Toplu taşımanın daha uygun maliyetli ve erişilebilir hale getirilmesi,

·         Kentsel ulaşım altyapısı ve hizmetlerinin kalite ve performansının artırılması,

·         Kentsel ulaşım ve toplu taşıma yönetiminin daha iyi olması,

·         Yol güvenliğinin iyileştirilmesi,

·         Otobüsle ulaşım hizmetlerinin daha iyi ve temiz olması,

·         İklim değişikliği ile mücadeleye doğrudan katkıda bulunulması.

Toplu taşıma, elektrikli araç, şarj istasyonu, bisiklet yolları, trafik verimliliğini artıran akıllı sistemler gibi ulaşım projeleri iklim değişikliği ile mücadeleye doğrudan katkı yapan projeler olarak görülmektedir. Fosil yakıt kullanılan toplu taşıma projeleri ise iklim değişikliği ile mücadeleye dolaylı katkıda bulunan projeler olarak görülmektedir. 

 

Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerji

Elektriğin tüketildiği başlıca yerler şehirlerdir; bu da Türkiye'nin enerjiye ve enerji ithalatına bağımlılığı nedeniyle kritik bir zorluk yaratmaktadır. Dolayısıyla, şehirlerden gelen talepler büyük ölçüde güneş enerjisi ve rüzgar enerjisi gibi alternatif enerji kaynaklarına dayalı yenilenebilir enerji projelerinin yanı sıra binalarda ve altyapıda enerji tüketiminin azalmasını sağlayacak olan enerji verimliliği projelerine yöneliktir.

Sera Gazı Emisyonlarının azaltılması, belediyenin kendi tüketim ihtiyaçlarını karşılayan yenilenebilir ve çevresel olarak sürdürülebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi ve belediye hizmet altyapı ve modellerindeki enerji verimliliğinin artırılması sayesinde sağlanacaktır. Belediyenin kendi kullanımını karşılamak üzere enerji (hem elektrik hem de ısı) üretilmesini hedefleyen projeler hidroelektrik, rüzgar enerjisi, jeotermal enerji, biyokütle enerjisi, atıktan elde edilen enerji ve çatı üstü güneş enerjisi dahil olmak üzere yenilenebilir kaynaklara dayalıdır. Şebekeye elektrik satışı öngörülen projeler finansmana uygun değildir. Enerji verimliliği projeleri toplam enerji tüketiminde en az yüzde 20 oranında azalma sağlamak koşulunu yerine getirmelidir. Ticari amaçlı projeler finansmana uygun değildir.

Gerek çatı üstü gerekse araziye kurulan güneş enerjisi projeleri yerel yönetimlerin kendi ihtiyaçlarını karşılayan, çevresel olarak sürdürülebilir enerji kaynakları oldukları sürece finansmana uygundur. Araziye kurulan güneş enerjisi projeleri potansiyel sosyal ve çevresel etkilerinden ötürü öncelikli değildir ve bu tip projeler olması durumunda, finansman sağlanacakların sayısı başlangıçta en fazla beş proje ile sınırlı olacaktır.

Araziye kurulan güneş enerjisi projelerinin çevresel ve sosyal etkileri bakımından, aşağıdaki güneş enerjisi projeleri SŞP-II EF kapsamında finansmana uygun değildir:

·         Proje alanındaki insanların üzerinde olumsuz sosyal etki yaratabilecek arazi edinim sorunu olan projeler, 

·         Orman veya tarım arazilerinde olan projeler,

·         Çevreye olumsuz etkisi olan projeler.

Güneş enerjisi santrallerinin sürdürülebilirliği ile ilgili olarak, güneş panellerine yeni tip mikro inverter takılması suretiyle güneş enerjisi santralleri ömür süresinin 25-30 yıla kadar uzadığı görülmektedir. Ancak, bu 25 yıldan sonra artık elektrik üretmeyecekleri anlamına gelmez. Güneş panelinden sağlanan çıktının her yıl ortalama yüzde 0,8 düştüğü görülmektedir. Güneş panelinde zamanla meydana gelen verim kayıp oranlarında yıllar içinde teknoloji geliştikçe sürekli iyileşme sağlanmakta olup, sektör genelinde %1'in altında verim kaybı oranları yaygındır. Ayrıca, güneş enerjisi sistemleri ışınım yeterli olduğu sürece kapalı havalarda bile enerji üretebilmektedirler.

Güneş enerjisi santrallerinin işletme ve bakımıyla ilgili olarak, güneş enerjisi sistemlerine yapılan periyodik bakımlar haricinde, bunların işletme ve bakım giderlerinin oldukça düşük olduğu ve bunların işletilmesinin atık su arıtma tesisi işletmekten çok daha kolay olduğu İLBANK Proje Dairesi tarafından teyit edilmiştir. Bu nedenle, güneş enerji sistemlerinin kurulumunu yapan profesyonel firmalarla düzenli şekilde çalışıldığında, güneş enerjisi santrallerinin sürdürülebilir şekilde işletilmesi sağlanabilir.

Projede aynı zamanda örnek olma etkisine de önem verilecek, farkındalık artırılacak ve kapasite oluşturulacaktır. Enerji projelerine ilişkin olarak enerjiyle ilgili finansmana uygunluk kriterleri arasında şunlar bulunmaktadır:  Hidroelektrik (%17), güneş enerjisi (%8), rüzgar enerjisi (%10) ve EE (%15) için karbon faydalarının dikkate alınmadığında Ekonomik Getiri Oranlarıdır (EGO); ayrıca, Mali Getiri Oranı (MGO) %8'i aşmaktadır. Belediyenin kendi kullanımını karşılayan enerjinin (hem elektrik hem de ısı) üretilmesini hedefleyen, yenilenebilir kaynaklara dayalı projeler. Her bir alt proje için ayrı ayrı hazırlanacak fizibilite etütlerinde bu hususlar dikkate alınacaktır.

Afet ve Risk Yönetimi - Yangınla Mücadele Hizmetleri

Şehirlerin afetlere, iklim değişikliğine ve risklere dayanıklılığı hakkındaki proje yaklaşımlarının geliştirilmesi SŞP-II EF'de özellikle amaçlanmaktadır. Şu anda, belediyeler iklim ve dayanıklılıkla ilgili yatırımları tasarlamak ve uygulamak için sınırlı mali kapasiteye sahiptir ve bu da Türkiye'de iklim değişikliğine karşı eyleme geçmenin önündeki başlıca kısıtlardan biri olarak kabul edilmektedir. Program, iklim ve afet dayanıklılığının göz önünde bulundurulduğu projelerin taranması, hazırlanması ve uygulamaya geçirilmesine yönelik kapasite geliştirilmesi fırsatı sunmaktadır.

Belediye yangınla mücadele hizmetleri, hızlı ve profesyonel müdahale ile trafik kazaları ve bina yangınları gibi acil durumların yönetilmesi ve doğal afetlerin yarattığı etkilerin azaltılması bakımından kritiktir. Belediye yangınla mücadele hizmetleri verilmesi ile ilgili bu projeler kapsamında yer alan itfaiye binalarının modernizasyonu ve dayanıklılığı konusu kritik önemdedir, zira başta deprem olmak üzere afet durumunda bu binaların kendileri hasar görebilmekte veya çökebilmektedir. Son olarak, belediye yangınla mücadele birimlerinin değişen ve genişleyen müdahale alanlarına ve işlevlerine orantılı modern ekipmana erişimi bulunmamaktadır. Belediye yangınla mücadele ekiplerinin yangın, kaza, sel, fırtına, orman yangını ve depremlere müdahale konusunda yeterli kabiliyete sahip olması için bu birimlere destek sağlanması amaçlanmaktadır.

Yerel yönetimlerden gelen talepler esas alınarak, yangınla mücadele birimleri SŞP-II EF kapsamında desteklenecektir. Genel olarak, itfaiye aracı satın alımlarının yanı sıra afet ve iklim dayanıklılığını artırmak üzere itfaiye binalarının yeniden inşa edilmesi veya güçlendirilmesi işleri finanse edilecektir.

Talep edilen araç sayısı yüksekse, Dünya Bankası çevresel ve sosyal standartlarına göre afet risk yönetim planı hazırlamak gerekmektedir. Dolayısıyla, talep edilen araç sayısı İLBANK tarafından dikkate alınacağından, sadece makul sayıda araç için destek sağlanacaktır.

Sosyal Altyapı 

Sürdürülebilir Şehirler Programının amacı yerleşik halkın sosyal katılımını, dayanıklılığını ve yaşam kalitesini sosyal altyapı ve hizmetlere yatırım yapılması suretiyle iyileştirilmesi olup, bu yatırımlar arasında gençlere, yaşlılara, kadınlara ve engellilere yönelik özel sosyal hizmetler sağlayan merkezler dahil olmak üzere toplum merkezleri, yaşlılara ve kadınlara yönelik barınma tesisleri, kreşler ve yuvalar vasıtasıyla çocuk bakım olanakları geliştirilmesi yer almaktadır.

Sosyal hizmetler sektörü İLBANK ve Dünya Bankası'nın dahil olduğu yeni sektörlerden biri olması sebebiyle, her iki kurum da ilk başta bu sektördeki projelerin sayı ve büyüklüğünü düzenlemeyi tercih etmişlerdir. Bu sektördeki projeler seçilen belediyelerde belirlenen daha büyük ölçekli herhangi bir proje paketi kapsamında değerlendirilir. Dolayısıyla, bu projeler başka sektörlerde zaten seçilmiş olan belediye proje havuzu içinden taranır ve seçilir.

2.3. Finansmana Uygun Sektörlere Yönelik Kavramsal Tahsisler

Aşağıdaki tabloda finansmana uygun sektörlere yönelik kavramsal tahsisler gösterilmiştir. Bu tahsisler gösterge niteliğinde tutarlar olarak ele alınmalıdır. Sektörlere kredi tahsisi tüm seçim süreçleri ve değerlendirme aşaması tamamlandıktan sonra kesinleştirilecektir.

 

#

Uygun Sektör

Tutar (Gösterge)

Milyon Avro

1.

Çevresel Altyapı

373,0

 

1.1. Su ve atık su hizmetleri

360,0

 

1.2. Katı atık yönetimi

13,0

2.

Kentsel Hareketlilik ve Toplu Taşıma

43,5

3.

Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerji

32,5

4.

Afet ve Risk Yönetimi - Yangınla Mücadele Hizmetleri

7,5

5.

Sosyal Altyapı 

9,5

6.

Danışmanlık Hizmetleri ve Rezerv Bütçe

34,0

 

TOPLAM

500,0

 

3. Proje Hazırlama ve Değerlendirme

İLBANK proje hazırlığı öncesinde proje tasarımının uygunluğunun kontrol edilmesi, proje gerekçelerinin geçerliliğinin değerlendirilmesi, proje hazırlık dokümanlarının (PBB'ler, ÇSED'ler, ÇYP'ler ve kredibilite) gözden geçirilmesi ve projenin şehir bağlamında ivedilik ve öncelik seviyesinin analiz edilmesi için danışmanlık hizmeti almayı planlamaktadır. Bu çalışma proje hazırlama ve değerlendirme süresini kısaltacak ve proje dokümanlarının kalitesini artıracaktır. İLBANK bu çalışmadan elde edilen bulgulara göre proje hazırlık ve değerlendirme aşamalarını başlatacaktır.

Potansiyel Proje Hazırlığı: İLBANK proje dokümanlarını hazırlama, kurumsal ve uygulamaya ilişkin düzenleme yapma ve hazırlık sürecine ilişkin takvimi belirlemede potansiyel belediyelere rehberlik edecektir. SŞP-II EF kapsamında desteklenen projelerin mali, ekonomik ve teknik yönden uygulanabilir olması ve tüm koruma tedbirlerini karşılaması gereklidir. Önerilen projelere ilişkin raporlar ve çalışmalar teknik, çevresel, sosyal, finansal ve ekonomik yönden ve Dünya Bankası'nın çevresel ve sosyal koruma politikaları gereğince İLBANK ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından incelenecek ve onaylanacaktır. Alt borçlanıcıların finansmana uygunluk kriterlerini sağlayan tam kapsamlı projeleri olmadığı durumlarda, İLBANK gerekli proje hazırlık çalışmalarının alt borçlanıcılar adına yapılması için danışmanlar ve danışmanlık firmaları görevlendirerek belediyeleri destekleyecektir.

Fizibilite etütlerinde teknik, sosyal (ilgili olduğunda cinsiyet ayrımları dahil), mali, ekonomik ve kurumsal analizler bulunmalıdır. SŞP işletim kılavuzunda bulunan teknik fizibilite ve mali fizibilite kuralları uygulanacaktır. Dünya Bankası'nın istediği çevresel ve sosyal dokümanlar da (örneğin ÇSED'ler, ÇYP'ler) İLBANK rehberliğinde hazırlanacaktır.

Potansiyel Proje Değerlendirmesi: Fizibilite etütleri ve projelerin değerlendirilmesi, bunların ekonomik ve mali yönden uygulanabilir olduklarından emin olunması ve uygun görüşü alınmak üzere Dünya Bankası'na sunulması İLBANK’ın sorumluluğundadır. İLBANK, Dünya Bankası'na proje fizibilite etüdü ile birlikte onaylanmış ve açıklanmış koruma önlemleri dokümanları ve PPSD ve satın alma planı sunacaktır. Rapor şunları içerecektir; (a) teknik değerlendirme, (b) ekonomik/mali analiz, (c) kurumsal kapasite ve uygulama düzenlemeleri, (d) mali yönetim değerlendirmesi, (e) tedarik değerlendirmesi, (f) sosyal ve çevresel değerlendirme, (g) risk değerlendirmesi, (h) uygulamaya hazır olma durumu. Proje değerlendirme gerekliliklerini sağlamayan projeler yukarıdaki puanlama metodolojisine göre oluşturulmuş kısa listeden çıkarılacaktır.

Proje Onayı: İLBANK değerlendirilen projeleri incelenmek ve onaylanmak üzere hazır oldukça sürekli olarak Dünya Bankası'na sunacaktır.

 

[1] Ulus-altı verilerin büyük bölümü il seviyesinde üretilmiştir. Belediye seviyesinde veri olmadığı durumlarda, metodoloji kapsamında puan hesaplaması yapılırken il seviyesindeki veriler referans alınmaktadır. 

İLBANK